KAJAKOWY SZLAK GÓRNEJ BRDY

Brda, której źródła znajdują się koło Miastka, a ujście do Wisły pod Bydgoszczą należy do najpiękniejszych szlaków kajakowych południowych Kaszub. Niezwykle urozmaicony, kręty bieg rzeki, rozległe lasy, malownicze jeziora, pierwotna przyroda, liczne boczne szlaki, od lat ściągają na Brdę licznych turystów wodnych Rzeka dostępna jest dla kajakarzy na odcinku od Jeziora Głębockiego do Fordonu. Szlak ten liczy 233 km, ale ze względów komunikacyjnych zazwyczaj spływy rozpoczynają się od 8 km biegu rzeki – od wsi Nowa Brda. Górna Brda jest szczególnie urokliwa ze względu na kręty bieg oraz towarzyszące jej rozległe lasy dawnej Puszczy Człuchowskiej i malownicze jeziora Szczytno, Szczycienko i Końskie.

222,0 STARA BRDA

Leśnictwo Stara Brda. Rzeka przypominająca górski strumień płynie pięknym lasem, szybki prąd i liczne płycizny przy dużym spadku. Jaz na rzece. Wodowanie na wschodnim brzegu. Obok leśniczówki biwak.

219,0 PUSTOWO

Leśnictwo Pustowo. Most drogowy, liczne powalone drzewa w nurcie rzeki, kładka tuż nad lustrem wody. Dawniej w zakolu rzeki huta szkła (do 1859 r.).

                                                    214,0 ŻOŁNA

Liczne ślady pobytu bobrów. Starodrzew z obficie występującym ptactwem różnych gatunków. 3 mosty drogowe. Miejsce biwakowania za ostatnim z mostów.

208,0 NOWA BRDA

Osada leśna, dogodne miejsce do rozpoczynania spływów. Pod mostami drogowym i kolejowym kamienie i bystrza. Tuż za mostem kolejowym pole biwakowe. Rzeka płynie między łąkami, wąskim tunelem trzcin, dalej rozlewisko i płycizny. Dogodne miejsce wodowania kajaków. W okolicy ślady bobrów.

203,0

Od strony zachodniej (prawej) do Brdy uchodzi rzeka Ruda.

202,5 RUDNIKI

Most drogowy szosy Lipczynek – Sporysz. Przed mostem pole biwakowe. Pod i poniżej mostu bystrza i kamienie w nurcie rzeki. 500 m w dół biegu Brdy rezerwat „Przytoń”. Rezerwat „Przytoń". Las (18,05 ha) z udziałem buka. Malowniczy odcinek rzeki, tworzącej przełom z licznymi bystrzami.
199,5 GARBATY MOST

Most drogowy z Przechlewa do Koczały. Wygodne miejsce na odpoczynek. Brda w podmokłej dolinie tworzy rozlewisko.

199,0

Od strony zachodniej (prawej) do Brdy uchodzi rzeka Ruda.

195,0 PAKOTULSKO

Most drogowy Przechlewo – Rzeczenica. Brda wpływa do jeziora Szczytno (pow. 643 ha, głęb. 22 m), łączącego się z jeziorem Krępsko (pow. 355 ha, głęb. 31 m). Po prawej, w zatoczce, pole biwakowe w Pakotulsku (woda pitna ze źródełka).

188,5 JEZIORO SZCZYTNO

Na przewężeniu szlak skręca na Jezioro Szczycienko. Z prawej wyspa Grodowa. Jezioro Szczycienko. Uwaga! Trudny do odnalezienia przesmyk pomiędzy jeziorami Szczytno i Szczycienko. Łatwo pomylić trasę spływu.

185,0

Most drogowy miedzy Zawadą a Szczytnem. Za mostem przesmyk do Jeziora Końskiego (pow. 44 ha, głęb. 22 m).

182,5 PRZECHLEWO

Brda uchodzi do Jeziora Końskiego. Na końcu Jeziora Końskiego, po lewej stronie, duże pole biwakowe i camping OSiR-u w Przechlewie, wypożyczalnia kajaków, bar. Poniżej most drogowy Przechlewo – Człuchów, dalej zaś ślady bobrów. Na najbliższym, 3-4 km odcinku, koryto rzeki mocno zarośnięte wodorostami wymaga od płynących dużego wysiłku fizycznego.

176,0 IMIELNO

Most drogowy między wsiami Płaszczyca i Imielno. Nad rzeką dwór. Bobry.

171,5

Most kolejowy linii Człuchów – Miastko. Poniżej z lewej strony tuż za mostem nieczynnej linii kolejowej (tylko pociągi towarowe), wśród łąk ujście rzeki Lipczynki.

170,5 SĄPOLNO

Wieś na północ od rzeki. Zaraz po ujściu rzeki Lipczynki most drogowy we wsi Sapolno. Przy moście, z prawej strony, możliwość biwakowania na prywatnej łące, po uzgodnieniu z właścicielem. Ok. 200 m dalej, w lesie piękne, o kryształowo czystej wodzie, Jezioro Sosnowe z plażą i pomostem.

168,5 KONARZYNY

Gminna wieś na północ od rzeki. Nad Brdą drewniany „Kozi Most”.

165,0

Most drogowy szosy Bytów – Chojnice we wsi Ciecholewy. Wpływamy w przepiękny kompleks leśny Borów Tucholskich i przekraczamy granice Zaborskiego Parku Krajobrazowego.
                                                                       159,0

Drewniany most drogowy między leśnymi osadami Chociński Młyn – Babilon. Po lewek stronie prywatne pole biwakowe.

158,5 JEZIORO CHARZYKOWSKIE

Jezioro Charzykowskie, zwane też tukomie (pow. 1384 ha, dł. 9,5 km, głęb. 31 m). Największe i najpiękniejsze jezioro na Równinie Charzykowskiej, posiada niewysokie, zalesione brzegi. Na pd. zach. brzegu dwa grodziska wczesnośredniowieczne.

MIEJSCOWOŚCI NA SZLAKU BRDY:

ŻOŁNA – wieś sołecka dla dwóch osad: Lipczynka i Szyszki. Wszystkie trzy są typowymi osadami leśnymi. Na terenie wsi obejrzeć możemy kilka starych dębów. Wytrwali mogą pod nimi poszukać resztek szkła z dawnej huty. To z Żołny bardzo często kajakarze rozpoczynają swoje spływy leżącą nieopodal Brdą. Stąd można rozpocząć niezwykle atrakcyjne spacery po lesie i nad Jezioro Lipczyno Małe.

NOWA BRDA – niewielka przemysłowa osada nad Brdą w dawnej Puszczy Człuchowskiej. W roku 1696 powstała tu papiernia, przebudowana w XIX wieku na tartak. Od lat jest dogodnym miejscem rozpoczynania spływów kajakowych. We wsi  zachowany cmentarz z grobami rodziny papierników Nehringów (z XVIII w.).

RUDNIKI – stara wieś królewska położona nad rzeka Brdą. Działała tu hamernia (kuźnica), w której przetwarzano miejscową rudę darniową (limonit). Dawnych mieszkańców przypominają nagrobki na cmentarzu ewangelickim (koniec XIX w.) i katolickim (początek XX w.). Dzisiaj Rudniki są wsią sołecką, którą bogactwo przyrody otacza ze wszystkich stron. Piękne, grzybne lasy i Ruda czekają wciąż na amatorów kajakarskich spływów, sprawiają że warto tutaj zajrzeć zbaczając nieco z głównych turystycznych szlaków.

PAKOTULSKO – to dawny majątek nad Jeziorem Szczytno, przed wojną największy majątek w powiecie człuchowskim (1445 ha). 2 km od wsi, nad Jeziorem Długim, znajduje się rezerwat „Osiedle Kormoranów”.

GRÓDEK SZCZYTNO – wyspa na Jeziorze Szczytno, w średniowieczu siedziba książęcego kasztelana administrującego południowo – wschodnimi rubieżami księstwa gdańskiego. Przepływająca przez jezioro Brda łączy je z jeziorami Krępsko i Końskie. Dawne grodzisko otaczają wały o wysokości ponad 4 metrów.

SZCZYTNO -Nazwa topograficzna pochodząca od rzeczownika „szczyt”, czyli wierzchołek wzgórza. Tym szczytem jest prawdopodobnie wzgórze leżące na wschodnim brzegu jeziora Szczytno. Dawna siedziba kasztelańska, założona i należąca do książąt gdańskich w XII w. Pierwszy raz „Stitno” wzmiankowane jest w 1198 roku. Siedziba kasztelanii szczycieńskiej znajdowała się na wyspie Schlosswerder (Zamkowej, Gródek) na jeziorze Szczytno( Stytene). Zamek, kasztel był drewniany, częściowo otoczony murem. Na zamku zasiadali kasztelanowie: Racław (Ratzlaus) w latach 1275-79, Mikołaj Jankowicz Zaręba – 1284 – 87 (od 1287 r. wojewoda tczewski) oraz Myślibor (Myslibój) – 1287-91. Niedaleko od Szczytna, na lewym brzegu Brdy, znajduje się tzw. Góra Szubiennicza. Jak głosi legenda było to pierwotnie miejsce kultu religijnego, a w średniowieczu miejsce straceń.

PRZECHLEWO – to gminna wieś położona 17 km od Człuchowa, wzmiankowana w roku 1341 jako osada rycerska. Od XVII wieku była siedzibą parafii. Rozbiory i przejście majątku Pradzyńskich w ręce niemieckie przyśpieszyło procesy germanizacyjne i pod koniec XIX stulecia uchodziła już za czysto niemiecką. Po roku 1918 powstała w Niemczech. Rosjanie zdobyli Przechlewo 28 lutego 1945 niszcząc niewielką część zabudowy. Dzisiejsze Przechlewo to zasobna wieś, o charakterze małego miasteczka. Zabytki: kościół Św. Anny z roku 1720 r. z XVIII wiecznym wyposażeniem, polichromią oaz płytą nagrobną Prądzyńskich ; kościół poewangelicki z 1910 roku oraz zabudowa centrum wsi.

IMIELNO – dawne dobra rycerskie nad Brdą, 3 km na południe od Sąpólna. Od XVII do XIX wieku własność rodu Tuchołków. Nad rzeką Brdą zachowany barokowy dwórz roku 1745.

SĄPOLNO – duża wieś przy drodze z Przechlewa do Konarzyn, dawniej część klucza dóbr Konarskich. W okresie międzywojennym na wschód od wsi przebiegała granica polsko – niemiecka. Zachowany park i dwór z XIX wieku.