Szczytno

Nazwa topograficzna pochodząca od rzeczownika „szczyt”, czyli wierzchołek wzgórza. Tym szczytem jest prawdopodobnie wzgórze leżące na wschodnim brzegu jeziora Szczytno. Dawna siedziba kasztelańska, założona i należąca do książąt gdańskich w XII w. Pierwszy raz „Stitno” wzmiankowane jest w 1198 roku. Siedziba kasztelanii szczycieńskiej znajdowała się na wyspie Schlosswerder (Zamkowej, Gródek) na jeziorze Szczytno( Stytene). Zamek, kasztel był drewniany, częściowo otoczony murem. Na zamku zasiadali kasztelanowie: Racław (Ratzlaus) w latach 1275-79, Mikołaj Jankowicz Zaręba – 1284 – 87 (od 1287 r. wojewoda tczewski) oraz Myślibor (Myslibój) – 1287-91. Jest on pierwszym znanym z imienia chojniczaninem, od którego zaczyna się pisana historia Chojnic. Następnym kasztelanem był Mikołaj z Ponieca., wojewoda kaliski, któremu Władysław Łokietek nadał tutejszą kasztelanię w 1299 r. W początkach chrześcijaństwa na Pomorzu Szczytno posiadało własny kościół (kaplicę grodową). Najstarsza wzmianka o kościele św. Jakuba Apostoła sięga 1250 r. Zaliczany był do 25 najstarszych (tzw. parafii pierwotnych) na Pomorzu na zachód od Wisły, a był pierwszy na Ziemi Człuchowskiej. Po zajęciu tych ziem (1309) Krzyżacy kupili w 1312 r. (za 250 grzywien) Człuchów od synów Mikołaja z Ponieca. Przed 1362 r. zniszczyli fortyfikację grodu kasztelańskiego. Nie pozostało to bez wpływu na przeniesienie kościoła z wyspy na stały ląd. W 1362 roku wielki mistrz krzyżacki Winrich Kniprode przekazał „Cziten” braciom Godzisławowi, Wacławowi, Racławowi i Ottonowi oraz ich spadkobiercom. W drugiej połowie XVI wieku gospodarowali tutaj Ciecholewscy herbu Sępia Głowa, Doręgowscy herbu Dwie Trąby i Wierzbięta. Około roku 1749 właścicielem Szczytna był podkomorzy Jego Królewskiej Mości, Paweł z Dorposza Dorpowski. Nastepnymi właścicielami byli: Łukasz Golański, Jakub Lipiński. Po Piotrze Nrhringu (około 1779r.) właścicielami byli Niemcy. Około 1830 roku baron Herman Estorff założył tutaj (na krótko) hutę szkła „Otylia” („Ottilienhűtte”). Następni właściciele byli złymi gospodarzami – majątek przechodził co kilka lat w inne ręce. W 1848 roku kościół (filia Przechlewa od 1617r.) został ogłoszony za opuszczony. Po świątyni pozostały bezcenne pamiątki w Przechlewie- gotycki dzwon i obraz św. Jakuba odnaleziony w 1921r. Szkołę w Szczytnie założono pod koniec XVIII w. Przed rokiem 1825 obowiązki nauczyciela pełnił były sierżant napoleoński. Szkoła mieściła się w nędznej chacie. Dopiero w 1819 roku wybudowano pierwszy budynek szkolny. W 1919 r. szkołę, do której dojeżdżał nauczyciel z Lisewa, umieszczono w domu rybaka. Ostatni pedagog – Ruhnke. Niedaleko od Szczytna, na lewym brzegu Brdy, znajduje się tzw. Góra Szubiennicza. Jak głosi legenda było to pierwotnie miejsce kultu religijnego, a w średniowieczu miejsce straceń. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Szczytno jest wsią sołecką (także dla Dobrzynia, Klesnika i Zawady). Mieszka tutaj 373 stałych mieszkańców. Sołtysem jest Pan Zbigniew Jakubowski (pierwsza kadencja ,od 09 luty 2007 na lata 2006-2010). Jezioro Szczytno (643 ha, 8,5 km długości, 1,5 km szerokości i 21,4 m głębokości) rozciąga się rynnowo z północy na południe. Jezioro ma b. urozmaiconą linię brzegową. 5 wysp leżących na jeziorze podnosi znacznie jego turystyczną atrakcyjność. Rynną odbiegającą poniżej połowy jeziora, przechodzi w Szczytno Małe i dalej Końskie nad którym mieści się Ośrodek Sportu i Rekreacji Przechlewo. Na północy jeziora przebiega szlak wodny Brdy, przyciągający co wytrawniejszych kajakarzy. Otwarta przestrzeń jeziora stwarza dogodne warunki dla żeglarzy. Cały teren należy do obszaru chronionego krajobrazu „Okolice jezior Krępsko i Szczytno wraz z fragmentami dolin rzek Lipczynki i Brdy”. (HF)