Rzeźba terenu

         Gmina Przechlewo zajmuje powierzchnię 24 388 ha (244 km²), zamieszkuje ją ok. 6300 mieszkańców (26 osób/1 km²). 52,3% powierzchni gminy stanowią lasy, 30% grunty orne, 7% stanowią użytki zielone, ponad 5% leży pod wodami, reszta to nieużytki i inne grunty. Grunty rolnicze gminy przedstawiają raczej niskie wartości w klasyfikacji jakościowej gleb. Uwarunkowania te określiły charakter gminy na rolniczo – przemysłowy. Północna i zachodnia część gm. Przechlewo położona w obrębie Równiny Charzykowskiej, to obszar lekko pochylony ku południowemu wschodowi, położony generalnie na wysokości od 157 m n.p.m. do 140 m n.p.m. Tworzą go rozległe, piaszczyste, akumulacyjne równiny zwane sandrami, usypane przez wody odpływające na przedpolu topniejącego lodowca. Urozmaicają je niewielkie formy wypukłe – wydmy. Równinę rozcina na linii północ – południe dolina rzeki Brdy z rynną jezior Szczytno – Krępsko. Wypływając z jeziora Szczytno, rzeka Brda zmienia kierunek na równoleżnikowy. Dolina,
z charakterystycznymi zakolami i starorzeczami, przełamuje się pomiędzy falistą wysoczyzną morenową okolic Przechlewo – Sąpolno i płaską wysoczyzna na południu. Wody Brdy odpływają dolina na wschód, ku Jezioru Charzykowskiemu. Dolina Brdy stanowi największe urozmaicenie krajobrazu gminy. Na wielu odcinkach wcina się w równiny na głębokość do 30 m., by w południowo – zachodniej części gminy połączyć się z rozległą rynną zespołu jezior Szczytno – Krępsko i krzyżującą się z nią mniejszą rynną jezior Szczytno Małe – Końskie. Stoki tych rynien jeziornych są w większości strome i wysokie, najczęściej na ok. 20 m, a miejscami nawet do 30 m, przez co trudno dostępne.
Zarówno wysoczyznę morenową, jak i w nieco mniejszym stopniu równinę sandrową urozmaicają liczne zagłębienia. Ich dna wypełniają najczęściej wody jezior o różnej wielkości, a czasami torfowiska. Jeziora te, to zarówno niewielkie oczka wodne pozostałe po wytopieniu brył martwego lodu, jak tez – zwykle większe – jeziora rynnowe, wykorzystujące dawne dolinki wyerodowane na przedpolu lodowca, lub pod jego czaszą. Piękne, rozległe kompleksy leśne borów tucholskich, z zatopionymi w ich głębi licznymi jeziorami, przełomowa dolina Brdy oraz malownicze ciągi dużych i mniejszych jezior rynnowych, są charakterystycznymi elementami krajobrazu tej części województwa.

1 – torfy, 2 – osady i piaski rzeczne, 3 – piaski akumulacji lodowcowej z głazami, 4 – gliny zwałowe, 5 – piaski i żwiry ozów lub moreny czołowej, 6 – piaski i gliny zwałowe w strefie moreny czołowej, 7 – piaski i żwiry akumulacji wodnolodowcowej (sandry), 8 – miejscowości, 9 – poziomice powierzchni podłoża czwartorzędu, 10 – granice regionów fizyczno – geograficznych: I – Pojezierze Bytowskie, II – Równina Charzykowska, III – Pojezierze Krajeńskie , IV – Dolina Gwdy.
 

Rys. 1. Budowa geologiczna według T. Bartkowskiego.

Źródło: Dowgiałło J., 1965, Solanki Pomorze Zachodniego, Szczecin, nr 2.

 
 
         Bory Tucholskie są największym, jednorodnym kompleksem leśnym Polski Północnej. Unikatowe cechy przyrodnicze i krajobrazowe stały się podstawą do uznania tego regionu za obszar węzłowy, o znaczeniu europejskim, ważny dla zachowania przyrodniczego dziedzictwa kraju i kontynentu. Jest jednym z głównych biocentrów Krajowej Sieci Ekologicznej ECONET – Polska.